Lalka – powieść o miłości, rodzącym się kapitaliźmie, czy studium społeczeństwa polskiego II połowy XIX wieku ?

Lalka – powieść o miłości, rodzącym się kapitaliźmie, czy studium społeczeństwa polskiego II połowy XIX wieku ?







Powieść Bolesława Prusa pod tytułem „Lalka” opowiada o życiu w dziewiętnastowiecznej Warszawie. Akcja książki rozgrywa się w roku 1878, gdy „(...) świat polityczny zajmował się pokojem san-stefańskim, wyborem nowego papieża albo szansami europejskiej wojny”(Tom I, rozdział I, Lalka), Polski nie było na mapach świata, a Warszawa znajdowała się z rękach Rosjan. Stanowi ona doskonały przekrój społeczno-polityczny ówczesnej Polski. Zubożała arystokracja i wzbogaceni mieszczanie żywiący do siebie bezbrzeżną pogardę skrywaną pod płaszczykiem uprzejmości, wszechobecna niechęć do Żydów, rodzący się kapitalizm.

Przez karty powieści przeziera do nas Warszawa kupców, arystokracji i nizin społecznych, a z pozaginanych rogów kart i naderwanych stronnic sączy się szaleństwo, gorycz i rozczarowanie.



„Lalka” jest dziełem bardzo złożonym pod względem budowy. Wielowątkowość i mnogość postaci oraz wydarzeń epizodycznych, a także nawiązanie w tytule do wydarzenia nie mającego nic wspólnego z głównym wątkiem utworu wskazuje na kronikarski charakter powieści. Porozrzucane po całej powieści fragmenty wydarzeń i życiorysów stanowią spójną i niepodzielną całość, nawet w takiej kolejności jak zostały przedstawione, a nie w porządku chronologicznym.

Jest to powieść bardzo skomplikowana i całkowicie odmienna od innych dzieł pozytywistycznych. Z każdego zdania płynie do nas obraz świata w którym wszystko się odbywa. Opowieść o miłości, która prowadzi głównego bohatera na front i jest bodźcem do zdobycia fortuny, przez arystokratyczne salony, nienawiść i wręcz lukrowaną uprzejmość aż do załamania nerwowego, depresji i próby samobójczej. Miłość ta jest jednocześnie najlepszym co Wokulskiemu kiedykolwiek przydarzyło się w życiu i jego największym przekleństwem – pcha go w stronę śmierci i na skraj choroby psychicznej. Stanisław Wokulski, wśród arystokracji jest uważany za dorobkiewicza, a wśród kupców za zdrajcę własnego stanu i szaleńca. Gdy brał udział w wydarzeniach powstania styczniowego, a następnie wrócił z Syberii był postrzegany jako ktoś niepotrzebny w obecnym systemie – dinozaur, relikt przeszłości który powinien zniknąć. Gdy zarobił pieniądze na handlu z Rosją w oczach przeciętnych warszawiaków przeistoczył się we wroga ojczyzny. Stanisław Wokulski był postacią typowego przedstawiciela pokolenia przełomu dwóch epok – posiadał cechy romantyka, jak i pozytywisty. Izabelę Łęcką kochał miłością romantyczną, lecz starał się ją zdobyć myśląc i podejmując decyzje na chłodno, oraz dokładnie wszystko planując.

Główny bohater lalki jest jedną z najciekawszych postaci w polskiej literaturze. Ma bardzo złożony charakter, nieodgadnioną psychikę i jego rozumowanie wydaje się być pełne sprzeczności, ale jednak można dostrzec w tym chaosie, rozgardiaszu i szaleństwie precyzję i celowość.

Książka stanowi także doskonały obraz Warszawy końca XIX wieku i jej społeczeństwa. Przez stronnice przewija się biedota, mieszczanie, arystokracja. Strukturę społeczną miasta można przyrównać do kamienicy. W suterenach mieszka biedota ledwo wiążąca koniec z końcem, nękana przez choroby, np. gruźlicę. Na parterze – ubodzy mieszczanie, którzy za swoją pensję mogli przeżyć nie przymierając głodem co parę tygodni. Praczki, sprzątaczki, sprzedawcy. Piętro pierwsze to bogaci mieszczanie posiadający własne sklepy, albo dobrze płatną pracę, np. Ignacy Rzecki, Jan Mincel, Henryk Szlangbaum.

Na drugim piętrze wygodne życie wiodą wysocy urzędnicy, chociażby adwokat księcia, wielcy przedsiębiorcy pokroju Wokulskiego i Suzina, inteligencja oraz wszyscy zajmujący wysokie stanowiska społeczne ale nie należący do arystokracji. Apartamenty na trzecim piętrze to mieszkanie dumnej, próżnej i naiwnej arystokracji, która często stacza się, a w czasach współczesnych Wokulskiemu często bankrutuje i zapożycza się nawet u służących – baron Krzeszowski jest idealnym przykładem próżności niezaradności ówczesnych „wyższych sfer”. Na poddaszu mieszkają studenci i służba. Może mieszkają wysoko, ale w jednej z najgorszych części kamienicy. Studenci, których często nie stać na opłacenie czynszu czy kupno jedzenia po zaopatrzeniu się w niezbędne do dalszej nauki książki oraz służba, często traktowana w domu pracodawcy jak jakiś inny, gorszy rodzaj ludzi.

Mieszkańcy miasta diametralnie się od siebie różnią. Oddziela ich od siebie ilość posiadanych pieniędzy, status społeczny, głupota i inteligencja, naiwność i przebiegłość, zapobiegliwość i próżność. W „Lalce” możemy też przeczytać o zabudowaniach Warszawy, rozmieszczeniu dzielnic czy obiektów kulturalnych. Można powiedzieć że jest to nie tylko przekrój przez społeczeństwo Warszawy, ale także przez samo miasto. Z jednej strony dzielnica arystokracji i bogaczy, a z drugiej, nad Wisłą baraki i nędzne domostwa biedoty. Oprócz opowieści o miłości czy studium społeczeństwa polskiego o „Lalce” możemy powiedzieć, że traktuję także o narodzinach kapitalizmu i nie spotykanej wcześniej klasy nowobogackich. Intensywny rozwój przemysłu sprzyjał rozwojowi miast i wzroście znaczenia ludzi bogatych, niekoniecznie pochodzących z wyższych warstw społecznych. Rozwijający się system dawał możliwość bogacenia się ludziom sprytnym, umiejącym wykorzystać zaistniałą sytuację, niekoniecznie zawsze uczciwym. Zrodziło się społeczeństwo klasowe, oparte na wyzysku. Kapitaliści bogacili się kosztem pracy tych, którzy u nich pracowali. Społeczeństwo zamieszkujące miasto, w Lalce pokazane na przykładzie Warszawy to klasyczny przykład społeczeństwa kapitalistycznego z jego blaskami i cieniami – z bogactwem i biedą.

Spróbuj na http://zadane.pl. Rozwiązują 2500 zadań dziennie!
Dodana 2005-09-05 09:24:29 przez [ Plutoo ]. ID: 4660

Szukaj innych materiałów. Mamy ich: 120 156!:
Twoja wyszukiwarka
Ta praca jest plagiatem? Aby zgłosić plagiat skorzystaj z formularza kontaktowego.
Aby móc komentować zarejestruj się w naszym serwisie, lub jeśli masz konto zaloguj się
Strona główna