Literackie obrazy zniewolenia człowieka w systemie totalitarnym.

Literackie obrazy zniewolenia człowieka w systemie totalitarnym. Omów zagadnienie, odwołując się do wybranych utworów.



Słowo totalitaryzm oznacza potocznie system rządów uznający wyższość państwa nad jednostką. W systemie tym następuje zupełne podporządkowanie sterroryzowanego społeczeństwa jednolitej dyktatorskiej władzy i jedynej ideologii. Totalitaryzm, za pomocą propagandy, ma na celu tłumienie wszelkich przejawów indywidualizmu.
Polscy literaci, poruszający problematykę totalitaryzmu, skoncentrowali przede wszystkim na krytyce i potępieniu dwóch systemów: faszyzmu i stalinizmu. Ich twórczość ma pełnić rolę swoistego pomnika ofiar tych wrogich i obcych naszej historycznej kulturze reżimów politycznych. Stanowi dokumentację cierpień milionów Polaków. Oskarża stalinowski i faszystowski system zła.
Wybuch II wojny światowej i okres okupacji hitlerowskiej sprawiły, że pisarze i poeci tej doby stanęli przed bardzo trudnym zadaniem. Dotąd temat wojny znano jedynie z batalistycznego punktu widzenia, jako obraz bohaterskiej walki i śmierci żołnierzy oraz jako obraz cierpień ludzi dotkniętych działaniami wojennymi. Okupacja hitlerowska w Polsce z programem ludobójstwa, z rozbudowanym systemem obozów śmierci, licznymi egzekucjami, przyniosła za sobą taki bagaż nowych doświadczeń, z którymi pisarz polski spotykał się po raz pierwszy. Był to temat bardzo trudny, lecz głośno domagający się literackiego przekazu.
Dzieła utrwalenia tej problematyki dla potomnych podjęli się między innymi: Zofia Nałkowska, Tadeusz Borowski, Hanna Krall, Gustaw Herling – Grudziński, a z pisarzy obcych – George Orwell.
Pisarze ci starali się opisywać nie tylko fizyczne wyniszczenie ludzi przez wojnę i nieludzki system praw. Swoją twórczość skierowali także na inne tory – przedstawili nam przebieg procesu obalania wszelkich wartości, które dotąd uchodziły za nienaruszalne i ściśle przypisane ludzkiej naturze. Ani religia, ani sztuka, ani też filozofia nie zdołały uchronić człowieka od dokonania największych zbrodni w dziejach ludzkości.
Najtragiczniejszym „wykwitem cywilizacji” III Rzeszy Niemieckiej i imperium Lenina były niewątpliwie fabryki śmierci. Mowa oczywiście o niemieckich lagrach i łagrach sowieckich. Doświadczenia obozowe wypełniają wiele kart literatury z tamtej epoki. Ukazują jednak tylko mały wycinek z całości wydarzeń, które w konsekwencji miały doprowadzić do zniewolenia człowieka i podporządkowania go totalitarnej władzy.

Zbrodnie hitlerowskie ukazuje między innymi Zofia Nałkowska w swym zbiorze Medaliony. Nadrzędnym celem pisarki jest oddanie swą prozą hołdu wszystkim pomordowanym ofiarom fałszu.
Nałkowska opisuje, jak wiele nieodwracalnych zmian w psychice ludzkiej mogą spowodować przeżycia i doświadczenia wojenne. Przedstawiane postacie są przerażone wizją czyhającej śmierci, zrezygnowane. Z drugiej strony, zauważamy u nich pewne „oswojenie”, obycie z codzienną zbrodnią, zobojętnienie na ludzką krzywdę, otępienie psychiczne. Zanika u nich instynkt moralny, dokonuje się przewartościowanie etyczne.
Medaliony są wstrząsającym rejestrem zbrodni faszystowskich, masowej zagłady i męczeństwa Polaków, ujętym jako opowiadania świadków i samych uczestników opisywanych zdarzeń. Ich relacje są świadectwem zniewolenia ludzkich serc i umysłów.
Nałkowska dowodzi, że istnieje granica bólu i cierpienia, za którą rządzą już tylko instynkty samozachowawcze. Medaliony w pełni ukazują ogrom spustoszenia, które wojna, mająca na celu podporządkowanie mas społecznych jedynemu systemowi władzy, wywołuje w psychice ludzkiej, a którego skutki długo jeszcze pozostawiają swój wpływ na życie i postępowanie tych, którzy w pewnym, czasem nawet bardzo krótkim okresie, pozostawali w centrum wydarzeń wojennych.
Jako wspaniały przykład może tu posłużyć postawa przedstawionego w opowiadaniu Profesor Spanner, posługacza z instytutu naukowego, gdzie z ludzkich zwłok robiono mydło. Człowiek ten został tak dalece zdeterminowany wydarzeniami rozgrywającymi się wokół niego, że zupełnie nie rozumie, iż brał udział w zbrodni. Twierdzi, że nikt mu nie powiedział o tym, że dokonuje przestępstwa. Jego psychika została wypaczona tak dalece, że samodzielnie nie potrafił już rozgraniczyć dobra od zła. Innym przykładem poddania umysłu wpływom wojny jest stwierdzenie kobiety – więźniarki w opowiadaniu Dno, że zjawisko kanibalizmu wśród katowanych i głodzonych współtowarzyszek niewoli jest interesujące.

Pogardę dla ludzi, którzy doprowadzili do przelewu krwi w imię wprowadzenia nowego ładu społecznego, opisuje w swych Opowiadaniach inny polski pisarz – Tadeusz Borowski. Jego dzieło to dokładna, rzeczowa analiza funkcjonowania systemu obozowego. O obozowym życiu opowiada narrator – więzień Oświęcimia i innych obozów zagłady. Warunki, w jakich przyszło mu żyć, spowodowały, że nadrzędnym celem jego egzystencji stało się przetrwanie, przeżywanie kolejnych dni w rzeczywistości lagrowej.

Spróbuj na http://zadane.pl. Rozwiązują 2500 zadań dziennie!
Dodana 2005-09-06 15:40:53 przez [ Mrcin Krol (kicaj) ]. ID: 783

Szukaj innych materiałów. Mamy ich: 120 156!:
Twoja wyszukiwarka
Ta praca jest plagiatem? Aby zgłosić plagiat skorzystaj z formularza kontaktowego.
Aby móc komentować zarejestruj się w naszym serwisie, lub jeśli masz konto zaloguj się
Strona główna