Na czym polega kulturotwórcza rola mitów greckich?

Już od starożytności czytano mity w różny sposób. Zawodowi nauczyciele wymowy, filozofii i polityki dostrzegali w mitach przenośnie, ukrywające konkretne prawdy historii i natury. Platon, wybitny filozof, interpretował je w sposób filozoficzno-symboliczny. W XX wieku powstało wiele szkół badawczych zajmujących się mitami. Najczęściej wskazywano na ich związek z magią i rytuałami.

„Trudno byłoby znaleźć taką definicję mitu, która zostałaby zaakceptowana przez wszystkich uczonych, a jednocześnie byłaby przystępna dla niespecjalistów. […] Definicja [mitu] byłaby następująca: […] jest to opowieść o Stworzeniu” – w ten sposób Mircea Eliade starał się teoretyzować mit w swojej książce pt. „Aspekty mitu”.

W starożytności mity odgrywały bardzo znaczącą rolę w życiu każdego, kto miał z nimi styczność. Stanowiły składnik kultury oraz pełniły funkcje poznawcze i kształtujące światopogląd. Były niezwykle ważne, gdyż wyjaśniały Grekom wszystkie zjawiska, których oni nie mogli pojąć… Wyjaśniały m.in. zagadnienia powstania świata i człowieka oraz trudne do wytłumaczenia zjawiska występujące w przyrodzie. Mity tłumaczyły także greckie religie i wierzenia, przybliżały obraz bogów, pokazywały wszystkim, że i oni mają ludzkie problemy. W opowieściach tych zostały utrwalone wzory ludzkich postaw i zachowań.

Mity wskazywały Grekom pewne zasady, coś na wzór rad „jak żyć?” Przedstawiały jakie zachowania będę karane, a za jakie można zostać wynagrodzonym. Każda opowieść zawierała puentę, np. mit o Syzyfie wyrażający ludzkie marzenia o nieśmiertelności: niezwykle przebiegły król oszukiwał nawet bogów, więc został ukarany śmiercią. Król jednak przechytrzył Hadesa i uciekł z królestwa ciemności. Zdenerwowany tym faktem Zeus skazał Syzyfa na wieczną tułaczkę. Morałem wspomnianego mitu jest to, że nie wolno oszukiwać innych, gdyż za oszustwo czeka nas sroga zapłata.

Zjawiska zachodzące w przyrodzie Grecy chcieli wyjaśnić również za pomocą mitów. Doskonałym przykładem jest mit o Demeter i Korze, objaśniający następstwa pór roku. Demeter była boginią ziemi uprawnej i zbóż. Jej córka Kora została porwana przez Hadesa. Matka poszukiwała swej córki przemierzając cały świat. Kiedy dowiedziała się, kto jest sprawcą porwania, odmówiła pełnienia swoich funkcji na Ziemi. Niestety odzyskanie ukochanej córki okazało się niemożliwe, ponieważ kora zjadła ziarna granatu, związujące ją na zawsze z królestwem cienia. Kora mogła spędzić jedynie pewną część roku z matką. Kiedy ziemię pokrywały kwiaty i zieleń, świat był radosny, tak jak Demeter, gdy była przy niej córka. Wtedy panowała wiosna i lato. Natomiast, gdy Kora przebywała w podziemiach, cały świat płakał wraz z Demeter… Wtedy na Ziemi panowała jesień i zima.

Mity miały ogromny wpływ również na architekturę. Wierzenia Greków spowodowały, iż wybudowano wiele świątyń poświęconych bogom. Ich wnętrza wypełnione były wspaniałymi obrazami i rzeźbami. Tematyka obrazów związana była z mitycznym życiem. Malarstwo starożytnych Greków nie zachowało się jednak do dzisiejszych czasów. Najbardziej znaną dziedziną sztuki pochodzącą z tamtego okresu jest rzeźba. Posągi odlewano z brązu, wykuwano w marmurze i kamieniu. Wykonywano głównie posągi bogów, którym nadawano postać pięknych ludzi o spokojnych twarzach. Jednym ze starożytnych rzeźbiarzy był Fidiasz. Jego posągi przedstawiały m.in. Zeusa oraz Atenę, przy czym ten drugi nie pełnił jedyni roli ozdobnika, gdyż widoczny już z daleko, pozłacany koniec włóczni, którą trzymała Atena, pomagał rybakom i żeglarzom bezpiecznie wrócić nocą do domu.

Dzięki powiązaniu mitologii ze sztuką powstał teatr, który był inspiracją religijną. Wywodził się on z kultu boga wina – Dionizosa. Chór ku jego czci wykonywał pieśni uzupełniane czasami wystąpieniami aktorów. Dzięki temu powstały przynajmniej dwa gatunki literackie: tragedia i komedia.

Dzisiaj mity nie mają tak dużego znaczenia, jak w starożytności. W dzisiejszych czasach opowieści o herosach i bogach traktowane są jako bajki. Mity mają jednak charakter symboliczny i niosą treści uniwersalne. Zawsze stanowiły wspaniałą inspirację dla artystów i poetów. We współczesnej literaturze można zauważyć wiele motywów, nawiązujących do mitów. W „Odprawie posłów greckich” Jan Kochanowski wykorzystuje zaczerpnięty z „Iliady” fragment, opowiadający uprowadzeniu przez Parysa pięknej Heleny.

Stefan Żeromski wykorzystał mit o Syzyfie w swojej powieści pt. „Syzyfowe prace”. Autor przytacza w tytule swego dzieła bezsensowny wysiłek Syzyfa jako przenośnię. Pokazuje ona daremność wysiłku rusyfikatorów, którym nigdy nie udało się pochłonąć polskiej młodzieży.

W literaturze współczesnej do mitologii nawiązuje w wielu wierszach Zbigniew Herbert. W wierszu pt. „Ikar” Stanisław Grochowiak stara się uchwycić relacje pomiędzy mitem a rzeczywistością. Postać wzbijającego się w przestworza Ikara porównuje do kobiety, która pochyla się nad balią. W wierszu pt. „Wciąż o Ikarach głoszą” autor (niestety, nazwiska nie pamiętam) ocenia Ikara i Dedala. Uważa on, że nie powinno się narażać życia w imię pozornie bezsensownych gestów… Nie do końca mogę się z tym zgodzić, lecz nie jest to praca na temat moich osobistych przemyśleń…

Mity nie odnoszą współcześnie dużej roli w literaturze. Stanowią również inspirację dla malarzy, rzeźbiarzy i muzyków.

Do czasów współczesnych przetrwały różne związki frazeologiczne, które występowały w mitologii, np. syzyfowa praca (praca bezsensowna), pięta Achillesa (słaby punkt), koń trojański (podstęp), chaos (obecnie słowo to oznacza bałagan) oraz strzała Amora (symbol miłości). Te zwroty zawsze były niezwykle popularne.

Spróbuj na http://zadane.pl. Rozwiązują 2500 zadań dziennie!
Dodana 2005-09-05 12:22:16 przez [ kasia145 ]. ID: 3821

Szukaj innych materiałów. Mamy ich: 120 156!:
Twoja wyszukiwarka
Ta praca jest plagiatem? Aby zgłosić plagiat skorzystaj z formularza kontaktowego.
Aby móc komentować zarejestruj się w naszym serwisie, lub jeśli masz konto zaloguj się
Strona główna