Powstania Śląskie

Na północnych i zachodnich krańcach zajętego terenu ukształtowała się linia frontu, obsadzonego z jednej strony przez formacje powstańcze, zespolone w trzech grupach operacyjnych, z drugiej zaś strony przez siły niemieckiej organizacji bojowej, odbudowanej po doznanych niepowodzeniach jako SSOS, licząca ponad 40 tys. żołnierzy i działająca najpierw w trzech, a potem w dwóch zw. operacyjnych. Wobec kategorycznego zakazu MK, która miała do swej dyspozycji odpowiednie alianckie siły zbrojne na Górnym Śląsku, wojska powstańcze zmuszone były zrezygnować z zajęcia dużych miast okręgu przemysłowego, dających schronienie resztkom pokonanej KOOS. Nie zajęte mista zostały zablokowane łańcuchem polskich posterunków wojskowych; co spowodowało konieczność zaangażowania trzeciej części sił, jakimi dysponowała NKWP. Na zajętych obszarach zaczęła funkcjonować polska cywilna Naczelna Władza na Górnym Śląsku z Wojciechem Korfantym jako dyktatorem na czele, mająca swoją siedzibę w Szopienicach. Zasadniczym jej organem był tak zwany Wydział Wykonawczy, powołany 4 V 1921 w składzie: Józef Rymer, Józef Biniszkiewicz, Franciszek Roguszczak, Michał Grajek, Adam Wojciechowski, Klemens Borys i Józef Grzegorzek. Wymienione osoby stanęły na czele poszczególnych resortów kontrolowanych przez Naczelną Władzę i działających jako wydziały: przemysłu i handlu, szkolny, pocztowy, dóbr i lasów państwowych, administracyjny oraz aprowizacyjny. Działalność wymienionych resortów władzy zapewniła normalizację warunków życia ludności cywilnej, regulowała sprawy zaopatrzenia, dostaw wody i energii, a także oświaty i komunikacji. Zajmowały się one też częściowo sprawami wyposażenia i zaopatrzenia walczących wojsk powstańczych. Zadania bezpieczeństwa przejęło Dowództwo Okręgu Etapowego, nadzorujące działalność komendantów powiatowych i miejskich oraz komendantów placu w osiedlach typu wiejskiego, a także komendantów dworców kolejowych. W zakres ich obowiązków wchodziło rozbrajanie ludności nie zorganizowanej wojskowo, a także ochrona banków i kas, magazynów publicznych i urządzeń użyteczności publicznej. Do ich dyspozycji przeznaczono Straże Obywatelskie i po części Żandarmerię Górnego Śląska złożoną głównie z polskich funkcjonariuszy policji plebiscytowej. Informacje o postanowieniach władzy cywilnej ogłaszane były w organie urzędowym, ukazującym się jako "Dziennik Rozporządzeń Naczelnej Władzy na Górnym Śląsku wybuch powstania, sprawował na obszarze zajętym przez wojska powstańcze pełnię władzy i reprezentował ten obszar wobec czynników alianckich, a także wobec państwa polskiego (rząd polski, powodowany względami sytuacji międzynarodowej, demonstrujący neutralną postawę, odwołał Korfantego ze stanowiska przewodniczącego Polskiego Komitetu PIebiscytowego). Decydował więc Korfanty w głównej mierze o rozwoju sytuacji wewnętrznej opanowanego obszaru i wywierał istotny wpływ na rozwój wydarzeń zbrojnych. W swym postępowaniu kierował się głównie własnymi poglądami na interes górnośląskiego obszaru plebiscytowego i swoistym pojmowaniem racji stanu państwa polskiego. Liczył się też z podzielanym przez siebie stanowiskiem rządu polskiego, który nie widział możliwości wystąpienia z oficjalną pomocą na rzecz powstania i nie mógł uwierzyć w możliwość przeciwstawienia się wojsk powstańczych narastającemu naporowi przeciwnika. Zaczął więc zmierzać ku likwidacji powstania już w szczytowym okresie jego powodzeń militarnych, dążąc w ten sposób do zabezpieczenia jego osiągnięć terytorialnych. Cieszył się przychylnością przewodniczącego MK gen. Henri Le Ronda. Swoje zamysły realizował Korfanty w toku tajnych negocjacji, przeprowadzonych w Dąbrówce Małej w dniach 7-9 V, zakończonych podpisaniem układu rozejmowego 9 V 1921, wytyczającego linię wstrzymania powstańczych działań zbrojnych. Korzystne rozstrzygnięcie, zdezawuowane niebawem przez przewodniczącego MK wobec ostrych protestów rządu niemieckiego, przyniosło przejściowy upadek ducha wojsk powstańczych, które walczyły jednak nadal z dużym poświęceniem i stawiały twardy opór nieprzyjacielowi, mającemu inicjatywę operacyjną od 21 V.
L i k w i d a c j a i z n a c z e n i e
Dążenia zmierzające do likwidacji powstania, uzewnętrzniane przez rząd polski i Korfantego, odpowiadały interesom mocarstw entenry, którym zależało na możliwie szybkim rozwiązaniu kłopotliwego dla nich konfliktu na Górnym Śląsku. Zbieżność tych stanowisk sprawiła, że pod koniec V 1921 nastąpiło wznowienie negocjacji rozejmowych, podjętych przez rzeczników strony powstańczej i przedstawicieli MK. Doprowadziło to do wyznaczenia linii demarkacyjnych i neutralnego pasa rozdzielającego walczące wojska, a także do określenia warunków rozejmu. Ustalenia te zostały zawarte w dokumencie, który strona polska podpisała już 11 VI 1921. Odmowne stanowisko zajmowała natomiast wojowniczo usposobiona strona niemiecka, podtrzymywana przez działające na Górnym Śląsku niemieckie ugrupowania polityczne, reprezentowane przez tzw. Zwtilferausschuss. Kapitulacja strony niemieckiej, wymuszona naciskiem sojuszniczych mocarstw, nastąpiła dopiero 25 VI, gdy dowódca SSOS podpisał umowę o wycofaniu podległych mu sił z obszaru plebiscytowego. Równoczesna ewakuacja rozpoczęła się 28 VI i trwała do 5 VII. III powstanie było nie inspirowanym z zewnątrz, samodzielnym zrywem zbrojnym ludu górnośląskiego. W szeregach wojsk powstańczych dominowali robotnicy (formacje wystawione w okręgu przemysłowym) i chłopi (oddziały zorganizowane w powiatach rolniczych). Chwytając za broń podejmowali oni walkę o wyzwolenie zarówno narodowe, jak i społeczne.

Wojciech Korfanty
(1873-1939)
Urodzony 20 kwietnia 1873 roku w Siemianowicach Śląskich w osadzie Sadzawka, polityk i publicysta, polski działacz narodowy na Śląsku, jeden z czołowych przywódców Chrześcijańskiej Demokracji. Od 1901 objął redakcję Górnoślązaka w Katowicach. W działalności politycznej występował przeciwko germanizacyjnym posunięciom władz i partii Centrum. Zgodnie z podstawami programowymi Narodowej Demokracji głosił hasła nierozerwalnej łączności Górnoślązaków z narodem polskim, domagał się równouprawnienia narodowego Polaków. Wyraźnie deklarował się jako przeciwnik socjalizmu, opowiadając się jednocześnie za poprawą warunków materialnych robotników oraz demokratyzacją państwa pruskiego.

Spróbuj na http://zadane.pl. Rozwiązują 2500 zadań dziennie!
Dodana 2005-09-08 11:17:41 przez [ RAMZES ]. ID: 701

Szukaj innych materiałów. Mamy ich: 120 156!:
Twoja wyszukiwarka
Ta praca jest plagiatem? Aby zgłosić plagiat skorzystaj z formularza kontaktowego.
Aby móc komentować zarejestruj się w naszym serwisie, lub jeśli masz konto zaloguj się
Strona główna