II wojna światowa
Konflikt między grupą demokratyczną państw Europy zach., do których później przyłączyły się ZSRR i USA, a państwami faszystowskimi (oraz ich sojusznikami), zmierzającymi do zdobycia hegemonii w świecie. Wojnę poprzedziło 1938 włączenie Austrii do III Rzeszy (Anschluss), anektowanie części, a 1939 całości Czech i Moraw przez Niemcy (monachijski układ), żądania terytorialne Niemiec wobec Polski dotyczące Wolnego Miasta Gdańska i Pomorza oraz odrzucenie ich przez Polskę, potwierdzenie sojuszu pol.-fr., wzajemne gwarancje pol.-bryt. oraz zawarcie porozumienia sow.-niem. 1939 (pakt Ribbentrop-Mołotow), w którym obie strony dokonały podziału strefy wpływów w środk.-wsch. Europie.
Działania zbrojne rozpoczęły się 1 IX atakiem Niemiec na Polskę (kampania wrześniowa 1939), 3 IX w stanie wojny z nimi znalazły się Francja i W. Brytania, 17 IX na Polskę od wsch. uderzyła Armia Czerwona, władze RP opuściły kraj, 28 IX kapitulowała Warszawa, 2-5 X pod Kockiem miała miejsce ostatnia bitwa kampanii; zgodnie z umową moskiewską linia Bugu stanowiła granicę okupacji niem.-sow. Polski. Na froncie zach. w tym czasie panowała cisza (drôle de guerre). Na zajętych pol. ziemiach Niemcy i ZSRR wprowadziły administrację okupacyjną, stosującą terror: eksterminacje, areszty, deportacje (Katyń), jednocześnie zaczęła powstawać konspiracja oraz rządy na uchodźstwie (rząd Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie). W kwietniu 1940 Niemcy zajęli Danię i Norwegię (Narwik), na froncie zach. 10 V uderzyli na Holandię i Belgię, które (mimo wsparcia bryt. i fr.) szybko skapitulowały, 14 VI wojska niem. wkroczyły do Paryża; 10 VI Włochy wypowiedziały wojnę Francji; 25 VI weszło w życie zawieszenie broni. Niemcy okupowali większość Francji, w części nie okupowanej (do 1942) utworzono tzw. Wolną Francję (État français,l’) z rządem w Vichy (istniał do 1944).
Niemcy przygotowywali desant na W. Brytanię (powietrzna bitwa o Wielką Brytanię). W Afryce Pn. wojska bryt. rozbiły gł. siły wł., także niepowodzeniem wł. zakończył się ich atak na Grecję. Na wsch. ZSRR, wykorzystując zaangażowanie Niemiec na zach., inkorporował Litwę, Łotwę i Estonię oraz należącą do Rumunii Besarabię i pn. Bukowinę. Niemcy, Włochy i Japonia utworzyli Pakt Trzech (27IX 1940, tzw. Oś Berlin-Rzym-Tokio), do którego dołączyły Słowacja, Węgry i Rumunia. W 1941 Niemcy skierowały wojska do Afryki Pn., by wesprzeć armię włoską. Na Płw. Bałkańskim Niemcy zajęli w styczniu Rumunię i w marcu Bułgarię, w kwietniu uderzyły na Jugosławię i Grecję, w maju za pomocą desantu powietrznego opanowali Kretę.
W Afryce Pn. wojska niem.-wł. odniosły zwycięstwa nad Brytyjczykami i odbiły utraconą uprzednio Cyrenajkę (oprócz Tobruku, obronionego przez Australijczyków i pol. Samodzielną Brygadę Strzelców Karpackich).
W Europie Wsch. 22 VI 1941 państwa Osi zaatakowały ZSRR; wykorzystując zaskoczenie rozbiły kolejne rzuty wojsk sow. i dotarły pod Leningrad (blokada miasta, Petersburg), Moskwę i wrota Kaukazu; przeciwnatarcie wojsk sow. pod Moskwą (grudzień) zmusiło wojska niem. do odwrotu o kilkaset kilometrów i przejście do obrony na całym froncie. Na O. Atlantyckim nasiliła się bitwa o komunikację (bitwa o Atlantyk); Brytyjczycy podpisali z Amerykanami deklarację współpracy (VIII 1941; Karta atlantycka); latem ruszyły konwoje sprzymierzonych do sow. portów pn. (murmańskie konwoje). Na obszarach okupowanych trwała rozbudowa konspiracji, rozpoczęto działania partyzanckie (w największej skali w Jugosławii). Na Dalekim Wschodzie Japonia atakiem na flotę amer. w Pearl Harbor (78 XII 1941) rozpoczęła wojnę ze Stanami Zjedn.; następnie Japończycy opanowali Hongkong, uderzyli na Malaje, Singapur, Syjam i Filipiny.
W Europie Wsch. latem 1942 armia niem. przeszła do ofensywy na pd. odcinku frontu w kierunku na Kaukaz, docierając do Stalingradu i zach. części Kaukazu; w listopadzie rozpoczęła się sow. kontrofensywa pod Stalingradem, zakończona okrążeniem niem. zgrupowania (stalingradzka bitwa), a następnie jego likwidacją (2 II 1943). W Afryce Pn. po pocz. sukcesach wojsk. niem.-wł. (m.in. zdobycie Tobruku) zostały one rozbite przez Brytyjczyków pod Alamajn, Al-; jesienią w Maroku i Algierii wylądował desant amer. i brytyjski. W Europie wojska niem. obsadziły nieokupowaną część Francji, w powietrzu rozpoczęła się ofensywa bombowa aliantów zach. na Niemcy. Na Dalekim Wschodzie Japończycy zajęli Malaje i Birmę, wylądowali na Borneo i Jawie, opanowując całą strefę mórz Azji Pd.-Wsch. i blokując Chiny; klęska floty jap. pod Midway (czerwiec) spowodowała przełom w wojnie na O. Spokojnym, przewagę zaczęły zyskiwać Stany Zjednoczone.
W 1943 nastąpiło wzmocnienie nacisku państw sprzymierzonych na państwa Osi. Na froncie wsch. latem Niemcy przeszli do natarcia pod Kurskiem, ponosząc wielkie straty i tracąc inicjatywę strategiczną na rzecz wojsk sowieckich. W Afryce Pn. Brytyjczycy ostatecznie pokonali wojska niem.-wł., a latem nastąpił desant aliantów na Sycylię; w lipcu obalono rząd B. Mussoliniego, nowy rząd wł. 3 IX podpisał zawieszenie broni, jednocześnie alianci wylądowali w kontynentalnej części Włoch. Na O. Atlantyckim przewagę uzyskiwali stopniowo alianci. W powietrzu rozwinięto ofensywę powietrzną na Niemcy (bombardowania dzienne - Amerykanie i nocne - Brytyjczycy).
Na O. Spokojnym Amerykanie opanowali Wyspy Salomona, Wyspy Gilberta i z Australijczykami wsch. część Nowej Gwinei. Państwa sprzymierzone nawiązały ścisłe współdziałanie, ustalając na konferencji w Teheranie (teherańska konferencja 28 XI-1 XII 1943) plan działań militarnych 1944 (m.in. otwarcie tzw. drugiego frontu) oraz ogólne zasady ładu powoj.
Spróbuj na
http://zadane.pl. Rozwiązują 2500 zadań dziennie!
Dodana 2005-09-08 11:31:00 przez [ ]. ID: 410
Szukaj innych materiałów. Mamy ich: 120 156!:
